BLOG: Paradoxen die werken

Ook al zit er nog een hele vakantie tussen, het Landelijke Architectuur Congres komt er weer aan: op 15 en 16 november in Den Bosch. Vanochtend las ik opgetogen dat het mij gegund wordt een sessie te verzorgen, op de vrijdag. In dit artikel alvast een deel van de tekst van mijn inzending, als opwarmer voor iedereen die het LAC in zijn agenda zou moeten zetten. Of als waarschuwing natuurlijk, want er is nog een keur aan andere sessies en keynotes te genieten …

Mis het LAC niet!

Met de keuze voor het paradoxale thema voor 2018 komt het LAC misschien wel het dichtst bij de kern van wat digitale architectuur behelst. En op een goed moment, want de Januskop van de informatiesamenleving laat al lang niet meer alleen haar lachende kant zien. Het positivisme waarmee jarenlang is gebouwd laat al lang zien, op grote schaal, hoe negatief zij ook is. Hoe opgeruimder de vooruitgang, des te meer rommel zij veroorzaakt. Hoe meer mens en waarheid worden bevestigd in data, hoe meer zij worden genegeerd. En hoe verbondener zij geraken, des te geïsoleerder.

Niet dat paradoxen niet altijd al rondwaarden in het architectuurvak. Zo langzamerhand zijn we gewend geraakt aan “De enige zekerheid is onzekerheid”, “De enige constante is verandering” en “De enige standaard is variatie”. Maar het architectuurvak gebruik deze paradoxale kennis nog amper anders dan als een vage of ongemakkelijke relativering, als appèl op nederigheid of als botte dooddoener in methodestrijden. Zelden wordt die paradoxale kennis ook expliciet en ten goede gebruikt in het vak.

Dat is niet zomaar jammer, het is een misser die ons in het hart raakt. Er is niet zoveel overdrijving voor nodig om te erkennen dat paradoxen het architectuurvak bepalen, sterker, dat ze er het onderwerp van zijn. Het begint al bij de architect zelf, wiens opdracht nog het best te omschrijven is als afstandelijke betrokkenheid. En als we naar het onderwerp van zijn of haar opdracht kijken, dan is dat om te beginnen de opdracht zelf, en de opdrachtgever, de rol van de architect zelf, en pas daarna het lijdend voorwerp. Zo wordt waar het om begonnen was een sluitpost: analyse en ontwerp. Waarna deze twee hun eigen paradoxale dans dansen: analyse als het ontwerp van een probleem en ontwerp als de analyse van de oplossing.

Nog pregnanter wordt het als de schaal van de probleemstelling groeit, en die van de voorgestelde oplossingen, naar maatschappelijke schaal. Op die schaal blijken zelfs vertrouwde geloofsartikelen van architectuurdenken paradoxaal. De logica zelf blijkt inconsistent, de systeemleer werkeloos, het innovatieproces sleets. Zijn ambities wil de moderne mens evengoed niet temperen. Met de postmoderne reflex om dan maar alle methode te laten varen, schieten we ook niet veel op. Als de methode het niet doet, doet methodische methodeloosheid het nog minder.

Hoog tijd dus om paradoxen niet zomaar als een woordenspel te zien, comfortabel genoten in causerieën onder vakgenoten, maar als de serieuze grap die het vak met ons uithaalt. Paradoxen zijn methoden die het wél doen, omdat ze het niet zo máár doen. Hun moet een plek bereid worden in het hart van onze praktijk. Dat is de vermetele poging die deze voorgestelde bijdrage aan het LAC 2018 wil doen. Als bron wil het gebruik maken van het Informatievierluik uit https://www.digitaleoverheid.nl/wp-content/uploads/sites/8/2017/12/Gegevenslandschap-overheid-een-vierluik-van-informatie-Visie-architectuur-ontwikkeling-v1.0.pdf. Met de daaruit te lichten en steeds kort toe te lichten paradoxen gaat het publiek vervolgens groepsgewijs aan het werk.

Paul Oude Luttighuis is Architect-adviseur bij Le Blanc Advies en lid van de LAC programmacommissie. Het Landelijk Architectuur Congres wordt dit jaar op 15 en 16 november georganiseerd in congrescentrum 1931 te ’s Hertogenbosch. Voor meer informatie: www.laccongres.nl

Overzicht nieuws